Kiedy myślisz o marce Rolls-Royce, prawdopodobnie widzisz elegancką limuzynę, srebrną statuetkę na masce i cenę, która nie pojawia się w żadnym cenniku. Tymczasem historia Rolls-Royce’a zaczęła się nie od luksusu, lecz od dwóch całkowicie różnych ludzi i jednego wspólnego przekonania, że samochód może być perfekcyjny.
Dwóch ludzi z różnych światów
Henry Royce urodził się w 1863 roku w Alwelton jako piąte dziecko biednego młynarza. Gdy miał dziesięć lat, ojciec zmarł, chłopiec porzucił szkołę i zaczął zarabiać jako goniec. Bez żadnego formalnego wykształcenia technicznego, wyłącznie dzięki własnej determinacji, w 1884 roku otworzył warsztat elektrotechniczny w Manchesterze. Firma szybko się rozrastała. W 1904 roku Royce kupił używanego Decauville’a, rozłożył go na części i przebudował tak gruntownie, że powstał zupełnie nowy pojazd, cichszy, silniejszy i bardziej niezawodny niż oryginał.
Charles Rolls żył w zupełnie innym świecie. Urodził się w 1877 roku w Londynie jako syn zamożnego lorda. Studiował w Eton i Cambridge, ścigał się samochodami i bił rekordy prędkości. W 1903 roku przejechał Morsem 133,3 km/h, ustanawiając absolutny rekord świata. Prowadził też salon sprzedaży aut importowanych z Francji. Był pierwszym, który przelecial samolotem nad kanałem La Manche bez lądowania w obu kierunkach. Zginął w katastrofie lotniczej w 1910 roku, mając 33 lata.
Ich drogi skrzyżowały się 4 maja 1904 roku w hotelu Midland w Manchesterze. Pośrednikiem był Henry Edmunds – znajomy Rollsa, który wcześniej kupił auto zbudowane przez Royce’a. Rolls był zachwycony. Szybko ustalili warunki współpracy: Royce produkuje, Rolls sprzedaje, wyłącznie pod nazwą „Rolls-Royce”.
1904 czy 1906 – kiedy naprawdę powstał Rolls-Royce?
Obie daty są poprawne, ale dotyczą różnych faktów.
W grudniu 1904 roku pierwsze samochody marki, modele 10 hp, 15 hp i 20 hp, zostały zaprezentowane publicznie na Salonie Paryskim. Produkcja ruszyła, umowa działała. Jednak oficjalna rejestracja spółki Rolls-Royce Limited nastąpiła dopiero 15 marca 1906 roku, z kapitałem zakładowym wynoszącym 60 000 funtów. Royce objął funkcję głównego inżyniera, Rolls, dyrektora handlowego.
Jeśli ktoś pyta, kiedy powstał Rolls-Royce jako marka samochodowa, odpowiedź brzmi: 1904. Jeśli pyta o spółkę, 1906.
Silver Ghost – samochód, który zbudował markę
W 1906 roku Royce zaprojektował nowy model oznaczony roboczo jako 40/50 hp. To był przełom. Claude Johnson, dyrektor handlowy firmy, nazywany żartobliwie „łącznikiem w Rolls-Royce” kazał wykończyć jeden z pierwszych egzemplarzy w srebrze i ochrzcił go jak jacht: Silver Ghost.
Nazwa przyjęła się natychmiast. W 1907 roku Silver Ghost przeszedł próbę niezawodności – przejechał 14 371 mil (około 23 000 km) bez żadnej awarii mechanicznej. Prasa okrzyknęła go „najlepszym samochodem świata”. Powstało ponad 6 000 sztuk tego modelu, a jego podwozie posłużyło jako baza dla pierwszego brytyjskiego samochodu pancernego, który służył w obu wojnach światowych.
Spirit of Ecstasy – statuetka z mroczną historią
Pierwsze Rolls-Royce’y nie miały żadnej figurki na masce, jedynie firmowy emblemat. Wszystko zmieniło się za sprawą lorda Montagu of Beaulieu, który w 1909 roku zlecił rzeźbiarzowi Charlesowi Sykesowi wykonanie prywatnej maskotki na swój Silver Ghost. Modelką była Eleanor Velasco Thornton, sekretarka Montagu i, według dobrze udokumentowanych źródeł, jego tajna partnerka. Figurkę, kobietę z palcem przy ustach, nazwano „The Whisper”. Symbolizowała sekret romansu.
Gdy Claude Johnson postanowił, że firma potrzebuje własnej, oficjalnej maskotki, ponownie sięgnął po Sykesa. W lutym 1911 roku rzeźbiarz przedstawił Spirit of Ecstasy, kobietę pochyloną ku przodowi, z rozpostartymi ramionami, w powiewającej sukni. Modelem była znowu Eleanor Thornton.
30 grudnia 1915 roku Thornton zginęła, gdy torpeda z niemieckiego U-Boota zatopiła statek SS Persia na Morzu Śródziemnym. Lord Montagu przeżył po 38 godzinach na tratwie. Figurka, która miała upamiętniać tajny romans, stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli w historii motoryzacji.
Fabryki – od Manchesteru do Goodwood
Historia marki Rolls-Royce to także historia nieustannych przeprowadzek.
- Manchester (1904–1908) – pierwsza produkcja w fabryce Royce’a
- Derby (1908) – nową fabrykę zaprojektował sam Royce; miasto przekonało firmę niskimi cenami energii elektrycznej
- Springfield, Massachusetts, USA (1921–1931) – otwarta z powodu rosnącego popytu; zamknięta w wyniku Wielkiego Kryzysu; wyprodukowano tam 1 701 egzemplarzy „Springfield Ghosts”
- Crewe (od 1938) – fabrykę wybudował rząd brytyjski przed II wojną światową; powstawały tu silniki Merlin do myśliwców Spitfire i Hurricane; po wojnie – produkcja samochodów
- Goodwood, West Sussex (od 2003) – obecna fabryka Rolls-Royce Motor Cars, wybudowana przez BMW od podstaw
Wątek wojenny warto podkreślić: silniki Merlin to moment, gdy stosunkowo niewielka firma samochodowa stała się kluczowym elementem brytyjskiego przemysłu zbrojeniowego. Skala zapotrzebowania dosłownie zmieniła charakter przedsiębiorstwa.
Kto dziś jest właścicielem Rolls-Royce’a?
To jeden z najczęściej mylonych wątków w historii tej marki i warto go wyjaśnić precyzyjnie.
W 1931 roku Rolls-Royce przejął firmę Bentley, której finanse nie wytrzymały Wielkiego Kryzysu. Przez kolejne dekady oba modele były do siebie niemal bliźniaczo podobne, różniąc się głównie atrapą chłodnicy.
W 1971 roku Rolls-Royce Limited ogłosił dobrowolną likwidację, firma nie była w stanie pokryć kosztów katastrofalnie przekroczonego budżetu przy projektowaniu silnika odrzutowego RB211. Rząd brytyjski przejął ją, by nie dopuścić do całkowitego upadku. W 1973 roku nastąpił formalny podział: Rolls-Royce Motors (samochody) i Rolls-Royce plc (silniki lotnicze) stały się odrębnymi podmiotami. W 1987 roku, za rządów Margaret Thatcher, lotnicza część wróciła na giełdę w ramach prywatyzacji.
W 1998 roku Volkswagen Group kupił markę wraz z fabryką w Crewe i marką Bentley. BMW jednak zapłaciło osobno: 40 milionów funtów wyłącznie za prawa do używania nazwy Rolls-Royce w branży samochodowej. To istotna różnica: VW zatrzymał fabrykę i Bentleya, BMW dostało tylko nazwę. Niemcy musieli zbudować wszystko od zera, łącznie z fabryką w Goodwood.
Od 2003 roku Rolls-Royce Motor Cars działa jako w pełni zależna spółka BMW AG. Rolls-Royce plc – producent silników lotniczych – to dziś osobna, notowana na giełdzie firma bez formalnego związku z producentem samochodów.
Wynajmij Rolls Royce Wraith w Dubaju!
FAQ
Kiedy powstał Rolls-Royce?
Pierwsze samochody marki zaprezentowano w grudniu 1904 roku na Salonie Paryskim, jednak spółka Rolls-Royce Limited została oficjalnie zarejestrowana 15 marca 1906 roku.
Kto jest właścicielem marki Rolls-Royce?
Prawa do marki Rolls-Royce w branży samochodowej należą do niemieckiego BMW AG, które w 1998 roku zapłaciło za nie 40 milionów funtów. Produkcja samochodów odbywa się od 2003 roku w fabryce w Goodwood w Anglii.
Co przedstawia statuetka Spirit of Ecstasy i skąd pochodzi?
Spirit of Ecstasy to figurka zaprojektowana w 1911 roku przez rzeźbiarza Charlesa Sykesa – jej pierwowzorem była Eleanor Velasco Thornton, sekretarka i tajna partnerka lorda Montagu of Beaulieu. Od ponad stu lat zdobi maskę każdego samochodu marki Rolls-Royce.
